- pojęcia podstawowe, kluczowe postacie
| AIKIDO | - | droga do harmonii Ki indywidualnego z Ki wszechświata, do harmonii osobowości z rzeczywistością; pojęcie używane przez Morihei Ueshibę od 1942 roku na określenie stworzonej przez siebie sztuki walki |
| AI | - | miłość, harmonia |
| KI | - | energia życia |
| DO | - | droga, sposób |
| MORIHEI UESHIBA - O-SENSEI, ur. 14.12.1883, zm. 26.04.1969. twórca aikido | ||
| KISSHOMARU UESHIBA - syn Morihei Ueshiby (zm. 4.01.1999) | ||
| MORITERU UESHIBA - wnuk Morihei Ueshiby, obecny Doshu, prezes Fundacji Aikikai, Dyrektor Generalny Hombu Dojo. | ||
- etykieta, organizacja
| ARIGATO | - | dziękuję: (DOMO) ARIGATO GOZAIMASHITA - dziękuję bardzo |
| DAN | - | międzynarodowe stopnie mistrzowskie (od 1 do 8) nadawane przez egzaminatorów Aikikai |
| DOJO | - | sala ćwiczeń |
| DOSHU | - | tytuł aktualnego lidera aikido, prezesa Fundacji AIKIKAI, Dyrektora Generalnego światowej Kwatery Głównej Aikido: obecnie jest nim Moriteru Ueshiba, wnuk O-Senseia |
| GASHHO | - | gest złożenia rąk na wysokości klatki piersiowej |
| HAJIME | - | dosł. początek, rozpoczęcie: sygnał rozpoczęcia ćwiczeń dawany przez prowadzącego zajęcia |
| HAKAMA | - | szerokie, tradycyjne spodnie japońskie |
| HOMBU DOJO | - | dojo centralne, znajduje się przy 17-18 Wakamatsu Cho, Shinjuku-ku, 162 Tokyo; założone przez M. Ueshibę po II W.ś., obecnie stanowi również główną siedzibę Fundacji Aikikai AIKIDO WORLD HEADQUARTERS |
| KEIKO GI | - | strój treningowy |
| KYU | - | stopnie uczniowskie (od 6 do 1 ) |
| ONEGAI SHIMASU | - | dosł. "proszę", zaproszenie do wspólnego ćwiczenia |
| O-SENSEI | - | największy nauczyciel, tytuł stosowany do Morihei Ueshiby, twórcy aikido |
| REI | - | ukłon |
| RITSUREI | - | ukłon w pozycji stojącej |
| SEIZA | - | polecenie przyjęcia pozycji siedzącej (siadu klęcznego na piętach) |
| SEMPAI | - | osoba prowadząca zajęcia, nie posiadająca stopnia mistrzowskiego |
| SENSEI | - | mistrz, nauczyciel |
| SUMIMASEN | - | przepraszam za zrobienie czegoś złe, ale również dla przywołania czyjejś uwagi |
| TATAMI | - | materac, z którego układa się matę (klasyczny wykonany jest ze słomy ryżowej) |
| TORI | - | ćwiczący: atakowany, wykonujący technikę (lub NAGE - rzucający, jap. nageru - rzucać): obrona |
| UKE | - | ćwiczący: ten, który atakuje, na którym jest wykonywana technika (jap. ukeru - przyjmować) |
- liczebniki
| ICHI | - | 1 |
| NI | - | 2 |
| SAN | - | 3 |
| SHI | - | 4 |
| GO | - | 5 |
| ROKU | - | 6 |
| SHICHI | - | 7 |
| HACHI | - | 8 |
| KU | - | 9 |
| JU | - | 10 |
| JU-ICHI | - | 11 |
| JU-NI | - | 12 |
| NI-JU | - | 20 |
| SAN-JU | - | 30 |
| HYAKU | - | 100 |
| NI-HYAKU | - | 200 |
| SEN | - | 1000 |
- postawa, ruchy, kroki, przewroty, ćwiczenia
| postawa: | ||
| AI HANMI | - | układ ćwiczących: obie osoby stoją w tej samej pozycji |
| GYAKU HANMI | - | układ ćwiczących: "pozycja lustrzana", osoby ćwiczące stoją w odwrotnych pozycjach, jakby stanowiły własne odbicie lustrzane |
| HIDARI KAMAE | - | postawa z lewą nogą z przodu |
| MIGI KAMAE | - | pozycja z prawą nogą z przodu |
| SEIZA | - | polecenie przyjęcia postawy siedzącej |
| SHIZEN TAI | - | pozycja swobodna, naturalna, stopy rozstawione na szerokość barków, ręce wzdłuż tułowia |
| SHIZENHON TAI | - | pozycja "na baczność" |
| ZA HO | - | pozycja siedząca |
ruchy, kroki: | ||
| ASHI SABAKI | - | ruch stóp |
| AYUMI ASHI | - | krok przesławny |
| IRIMI | - | wejście, ruch w przód |
| KOKYU NO HENKA | - | "ruch z oddechem": krok do przodu z uniesieniem obydwu rąk na wysokość oczu w połączeniu z wydechem i świadomością przepływu energii od centrum przez całe ciało, ramiona aż do dłoni, zwrot, wdech i ten sam ruch w przeciwną stronę z wydechem, następnie ręka znajdująca się z przodu zmienia płaszczyznę ruchu o 90 stopni krokiem w bok w stronę wnętrza stopy; oddech i ruch ciała muszą być w harmonii |
| KOKYU TENKAN HO | - | "obrót z oddechem": podstawowe ćwiczenie przygotowujące do SHIHO NAGE; kroki jak W KOKYU NO HENKA, ruch rąk to podnoszenie i opuszczanie |
| OKURI ASHI | - | krok odstawny |
| OMOTE | - | kierunek ruchu: w stronę twarzy, przodu partnera |
| SABAKI | - | ruch |
| SHIHO GIRI | - | ruch cięcia bokkenem, lub ruch imitujący cięcie bokkenem, wykonywany w czterech kierunkach |
| SHIKKO | - | poruszanie się w pozycji klęczącej |
| TAI SABAKI | - | sposoby przemieszczania ciała |
| TE-GATANA | - | dosł. ręka - miecz |
| TENKAI | - | zwrot w miejscu, obrót ciała g 180 stopni bez wykonywania kroków |
| TENKAN | - | dosł. "przekształcić"; w wersji podstawowej: obrót ciała o 180 stopni z wycofaniem nogi |
| TSUGI ASHI | - | krok dostawny |
| URA | - | kierunek ruchu; do tyłu, w stronę pleców partnera |
| ZEMPO (IRIMI) TENKAI ASHI | - | krok naprzód i zwrot w miejscu |
| | |
| MAE UKEMI | - | przewrót w przód |
| USHIRO UKEMI | - | przewrót w tył |
| YOKO UKEMI | - | przewrót w bok |
ćwiczenia: | ||
| AIKI TAISO | - | zestaw ćwiczeń rozgrzewająco-rozciągających, mających zharmonizować organizm i przygotować do zasadniczej części zajęć |
| FUNAKOGI TAISO | - | "ćwiczenie wiosłowania", ćwiczenie wzmacniające pozycję, mające na celu rozbudzenie (dźwięczne wiosłowanie) i scentrowanie Ki (FURITAMA) |
| HAISHIN UNDO | - | ćwiczenie rozciągająco-rozluźniające, stosowane przeważnie na koniec zajęć, polegające na naciągnięciu na plecy partnera, który trzyma nas za nadgarstki |
| IKKYO UNDO | - | ćwiczenie przygotowujące do IKKYO |
| KOHO UKEMI UNDO | - | "ćwiczenie przewrotów w tył", ćwiczenie przygotowujące do ukemi |
| KOKYU HO | - | "ćwiczenie oddechu", ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem |
| ORENAI TE | - | "niezginalna ręka", intencją jest wyobrażenie i doświadczenie przepływu Ki przez ramię |
| TAI NO TENKAN HO | - | wykorzystanie ruchu tenkan w ćwiczeniu z partnerem: obrót ciała o 180 stopni z uniesieniem rąk jakby w ruchu trzymania dużej kuli |
| TEKUBI | - | "nadgarstek", ćwiczenia rozgrzewające nadgarstki |
| ZENGO UNDO | - | "ćwiczenie w przód i w tył", ćwiczenie ruchu bioder, rąk i przepływu Ki w linii prostej do przodu i do tyłu |
- ataki: uchwyty, uderzenia, kopnięcia
| KATA TORI | - | uchwyt za bluzę na wysokości ramienia |
| KATA TORI MEN UCHI | - | uchwyt za bluzę na wysokości ramienia z jednoczesnym uderzeniem w twarz |
| KATATE RYOTE TORI | - | ( = MOROTE TORI) |
| KATATE TORI | - | uchwyt za rękę |
| MAE GERI | - | proste kopnięcie w przód |
| MOROTE TORI | - | uchwyt dwiema rękami za jedną rękę |
| MUNE TORI MEN UCHI | - | uchwyt za bluzę na wysokości klatki piersiowej z jednoczesnym uderzeniem w twarz |
| RYO HIJI TORI | - | uchwyt za bluzę na wysokości łokci (lub za łokcie) obiema rękami |
| RYO KATA TORI | - | uchwyt za bluzę dwiema rękami |
| RYOTE TORI | - | uchwyt za dwie ręce |
| SHOMEN UCHI | - | cięcie proste mieczem lub ręka w płaszczyźnie pionowej |
| TSUKI | - | uderzenie proste |
| USHIRO ERI TORI | - | uchwyt z tyłu za kołnierz |
| USHIRO KATATE TORI KUBI SHIME | - | uchwyt z tyłu za rękę z jednoczesnym duszeniem |
| USHIRO RYOSODE TORI | - | uchwyt z tyłu za dwa rękawy |
| YOKOMEN UCHI | - | cięcie ukośne z lekkim zejściem na bok |
- sprzęt używany podczas treningów aikido
| BOKKEN | - | miecz drewniany |
| JO | - | kij |
| KATANA | - | miecz |
| TANTO | - | nóż drewniany |
- sposoby ćwiczenia i wykonywania technik
| CHUDAN | - | średnia wysokość (tułów, splot słoneczny) |
| GEDAN | - | nisko (poniżej bioder) |
| HANMI HANDACHI WAZA | - | tori siedzi, uke stoi |
| HENKA WAZA | - | odmiany techniki podstawowej |
| IPPAN GEIKO | - | tori jest atakowany przez jednego uke |
| JIYU WAZA | - | tori wykonuje dowolne techniki |
| JO TORI | - | metody obrony przed atakiem kijem |
| JODAN | - | wysoko głowa, szyja, ramiona |
| KAESHI WAZA | - | kontr techniki |
| KAKARI GEIKO | - | tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno, z jednego kierunku |
| KATA | - | skodyfikowana forma ruchu |
| KUMl TACHI | - | ćwiczenia z partnerem przy użyciu bokkena |
| SUBURI | - | ćwiczenia indywidualne przy użyciu bokkena i jo |
| SUWARl WAZA | - | techniki lub ćwiczenia wykonywane w pozycji klęczącej |
| TACHI TORI | - | metody obrony przed atakiem mieczem |
| TACHI WAZA | - | techniki lub ćwiczenia wykonywane w pozycji stojącej |
| TANINZU KAKARI GEIKO | - | tori jest atakowany przez kilku uke, atakujących z dowolnego kierunku |
| TANTO TORI | - | metody obrony przed atakiem drewnianym nożem |
| USHIRO WAZA | - | atak od tyłu |
- techniki
| osae (kaeshi) waza - unieruchomienia | ||
| IKKYO | - | pierwsza forma unieruchomienia |
| NIKKYO | - | druga forma unieruchomienia |
| SANKYO | - | trzecia forma unieruchomienia |
| YONKYO | - | czwarta forma unieruchomienia z uciskiem na czuły punkt przedramienia |
| GOKYO | - | piąta forma unieruchomienia (szczególnie przydatna w obronie przed atakiem yokomen uchi z nożem) |
| HIJIKIME OSAE | - | forma unieruchomienia przeciwnika z wykorzystaniem dźwigni na staw łokciowy |
nage waza - rzuty | ||
| IRIMI NAGE | - | rzut przez "irimi", wejście w partnera |
| JUJIGARAMI | - | rzut przez skrzyżowanie rąk |
| KOKYU NAGE | - | dosł. "rzut oddechem" |
| KOSHI NAGE | - | rzut przez biodro |
| KOTE GAESHI | - | rzut przez skręcenie nadgarstka, wykonywany również jako unieruchomienie |
| SHIHO NAGE | - | rzut podstawowy, tzw. "rzut w cztery strony" |
| SOTO KAITEN NAGE | - | rzut obrotowy, wykorzystujący ruch na zewnątrz |
| TEN CHI NAGE | - | rzut "niebo - ziemia" Gap. fen - niebo, chi - Ziemia) |
| UCHI KAITEN NAGE | - | rzut obrotowy, wykorzystujący ruch do wewnątrz, przejście pod ramieniem partnera |
| UDEKIME NAGE | - | rzut wykorzystujący dźwignię na staw łokciowy |
- inne pojęcia
| ATEMI | - | uderzenie w wrażliwy punkt ciała dla zaburzenia równowagi psychofizycznej przeciwnika |
| HARA | - | brzuch, środek, centrum |
| Kl Al | - | określenie dźwięku wydawanego z hara w momencie maksymalnej koordynacji ruchu ciała i oddechu |
| Kl MUSUBI | - | nierozłączny związek |
| KI NO NAGARE | - | pozwolić Ki płynąć, przepływ Ki, strumień Ki |
| KOKYU | - | dosł. oddech, oddychanie", siłą oddechu, w założeniach podkreśla się istotną rolę oddechu w oddziaływaniu na partnera |
| MA AI | - | odpowiedni dystans, właściwa odległość między ćwiczącymi w zależności od sytuacji |
| MARU | - | koło, okrąg [MARU NI SABAITE - Wykonuj ruch po okręgu] |
| SANKAKU | - | trójkąt [SANKAKU NI IRIMI SHITE - Wchodź w ruch jak trójkąt] |
| SHIKAKU | - | kwadrat [SHIKAKU NI OSAERU - Zakończ ruch jak kwadrat] |
| TE GATANA | - | "ręka - miecz", otwarta dłoń, palce złączone |
| WA | - | zgodność ruchowa |
